İqbal Ağazadə Ramiz Mehdiyevə illər əvvəl dediklərini açıqladı

Prezident Administrasiyasının rəhbəri akademik Ramiz Mehdiyevin həm 
“Azərbaycanın efir məkanı: problemlər və vəzifələr”, həm də “İctimai və humanitar 
elmlər: zaman kontekstində baxış” məqalələrini diqqətlə oxudum. Açığı, məqalələri təhlil 
edib, mövqe ifadə etmək niyyətində deyiləm. Lakin qaldırılan məsələlərin aktuallığı və onun 
məhz iqtidarın yüksək səviyyəli məmuru tərəfindən qələmə alınması bir müxalifətçi kimi 
məni öz qeydlərimi yazmağa məcbur etdi. 
İlk məqaləsində hörmətli Ramiz müəllim qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası 
KİV-i kəmiyyətinə görə MDB və Şərqi Avropa ölkələri arasında lider mövqelərdən birini 
tutur. Təbii ki, rəqəmlər də sadalanır - yüzlərlə qəzet, jurnal, informasiya agentliyi, 11 radio, 
8 ümumrespublika, 14 regional və 13 kabel televiziya kanalları. 
Öncə kəmiyyətlə bağlı fikirlərimi bildirmək istərdim. Təəsüflə qeyd edim ki, qəzet 
və jurnal, informasiya agentliklərinin qeydiyyatında problem olmasa da, çapında və
yayımında ciddi qüsurlar və manelər mövcuddur. Özü də maneələri yaradan iqtidar 
komandasıdır. Mən sevinirəm ki, iqtidar yetkilisi olaraq, bu problemi qaldırırsınız, amma 
təhlildə problemin ana səbəbini göstərmirsiniz. Hörmətli akademik bilməmiş deyil ki, 
qeydiyyatdan keçən qəzet və jurnalların böyük əksəriyyəti ya dövri çap olunmur, ya da çap 
olunanların əksəriyyəti məmur himayəsi altında iqtidarın, ya da vəzifəli şəxsin maraqlarını 
ifadə edən kurs sərgiləyir. O cümlədən müstəqil və ya müxalifətə yaxın mətbuatın heç 
birində reklam yerləşdirən bir şirkətə rast gəlinmir. Ona görə yox ki, müstəqil və ya 
müxalifətə yaxın mətbuatın dövriliyi aşağıdır, yox, sadəcə sifarişçi reklamı müxalifətyönlü 
və ya müstəqil qəzetə verərsə, aqibətinin yaxşı olmayacağını bilir. Yeri gəlmişkən, onu da 
qeyd edim ki, dövriliyinə görə ən populyar qəzetlər məhz müxalifətyönlü – “Yeni Müsavat” 
və “Azadlıq” qəzetləridir. 
Yəqin hörmətli Ramiz müəllimə o da məlumdur ki, mövcud telekanallardan və
radiolardan heç biri müstəqil və ya dəqiq ifadə etsəm, iqtidara yaxın dairənin nəzarətindən 
kənar fəaliyyət göstərmir. Azərbaycan teleradio məkanında hər şey-istisnasız halda-mövcud 
iqtidarın himayəsi altındadır. İstəyirsiniz, bir təcrübə keçirək - Mən bir müstəqil vətəndaş 
kimi televiziya açmaq istəyirəm. İzn varmı?!
Bəli, qanunvericilik bazası bəlkə də təkmildir, amma qanunlardan da ali olan iqtidar 
mövqeyi ortadadır. Bir sözlə, Azərbaycan KİV-nin kəmiyyəti iqtidarın “dəmir əli” altında 
artır, müstəqilliyi isə boğulur, azad deyil. Qeydiyyatdan keçib müstəqil olmaq istəyənin isə
maliyyəsi yoxdur. Demək, demokratiklik baxımından kəmiyyətin çoxluğu öyünməli və
nümunə olacaq fakt deyil. 
Administrasiya rəhbəri KİV üzərində dövlətin tənzimləyici funksiyasını həyata 
keçirməyin zəruri olduğunu xatırladır. Əslində, bu tezisin özü yanlışdır. Əgər Ramiz 
müəllim qeyd etdiyi kimi, təkmil qanunvericilik, hüquqi - normativ baza varsa, əlavə
nəzarətə ehtiyac yoxdur. Çünki demokratik ölkələrdə nəzarəti həyata keçirən məhz qanunlar 
və normativ aktlardır. Dövlət yeni qlavitlitər, senzorlar şəbəkəsi yaratmalıdırmı?! Əgər 
qanunlar icazə verirsə, telekanalın hansı verilişi efirə çıxarması onun öz siyasəti olmalıdır. 
Bu telekanalın məhsuludur-tamaşaçı ya onu alacaq, ya da düyməni basıb söndürəcək. 
Bundan ötrü senzor düyməsinə ehtiyac yoxdur. (ATV-dəki şura) Əslində bu qanunları 
pozmaq, televiziyanın işinə müdaxilədir. 
Hörmətli Ramiz müəllimin disbalansın pozulması haqda fikirlərini də bölüşürəm 
(maarifləndirici, məlumatlandırıcı və əyləncə funksiyalarında). 
Sizcə, səbəb kanalların qeyri-peşəkarlığıdırmı? Məncə yox. Disbalansın 
pozulmasının başlıca səbəbi iqtidarın informasiyasının verilməsi, məlumatın çatdırılması 
sahəsində ciddi nəzarət həyata keçirməsidir. Məgər Azərbaycan cəmiyyəti təkcə iqtidardan 
ibarətdir, yoxsa hamı Azərbaycanda eyni cür düşünür?! Əgər hakimiyyət telekanallara kimi 
efirə çıxarıb-çıxarmamaq, müxalifət informasiyasına yer ayırmamaq, müxalifət millət 
vəkillərinin siyasi çıxışlarını televiziyada verməmək qadağası qoyubsa, telekanal nə qədər 
mövcud iqtidarı tərifləməli və əyləncəli verlişlərlə digər proqramlar arasında disbalans 
yaratmalıdır? Sizcə, bu mümkündürmü?!
Əyləncə və şou-biznes verilişlərinin çəkisinin artması da administrasiya rəhbərini 
narahat edən məqamlardır. Təbii, problemləri bu qədər çox olan ölkənin vətəndaşı kimi mən 
də narahatam. Mənim narahatçılığım başa düşüləndir. Bəs iqtidarın?! Axı bu vəziyyəti 
iqtidar yaradıb. Siyasi yeknəsəklik, qorxu, informasiya məhdudluğu mahiyyət etibariylə
əyləncəli verilişlərə yol açır. Heç siyasətdən demirəm, sosial vəziyyət, korrupsiya və
rüşvətxorluq, qanun pozuntuları, gənclərin problemləri müzakirə predmetinə çevrilərsə, 
sizcə, tənqid hədəfi kim olacaq-müxalifət, yoxsa vətəndaşlar?! Təbii ki, iqtidar. Bəs belə
olan halda iqtidarın telekanalı öz oturduğu budağı kəsməlidir, yoxsa obyektivlik göstərərək,
daha yuxarıların qəzəbinə tuş gəlməlidir?
Bunları edə bilməyəndə əlac qalır əyləncəyə, elə iqtidar da bütün seçkilərdə, kütləvi 
görüşlərdə əyləncəli konsertlərdən istifadə etmirmi? Disbalansın pozulmasının da, ictimai 
əhəmiyyət kəsb etməyən mövzuların çoxluğunun səbəbi də məhz budur.
Ən maraqlı məqamlardan biri də vətənpərvərlik haqda deyilənlərdir. Bu təkcə
hörmətli akademikin dilindən yox, cəmiyyətin müxtəlif təbəqəsinə aid olan vətəndaşların 
narahat dolu, bəzən ittihamedici mövqelərində də səslənir. Hamı vətənpərvərliyin təbliğ 
olunmasından, gəncləri vətənpərvər yetişdirməkdən danışır. Olsun. Amma vətəndaşın vətəni 
sevməsi üçün şərtlər var. Bu quru sözlər hesabına olmur. Vətən vətəndaşına və onun 
problemlərinə sahib çıxmalıdır. Çıxırsınızmı? İşğal olunmuş topaqlar və bir milyona yaxın 
köçkün var, lakin nə ərazi bütövlüyünü təmin edəcək, nə də qaçqın və məcburi köçkünləri 
həmin torpaqlara qaytaracaq gücə malik ordu yoxdur. Bilirsinizmi, hətta, Azərbaycan 
əsgərinin mükəmməl döyüş hazırlığı barəsində deyilənlər də bəzən insanlarda tərəddüd və
ironiya doğurur! Digər tərəfdən, orduda olan neqativ proseslər hamının bildiyi, lakin heç 
kimin əncam çəkmədiyi bir məsələdir. Məsələ Milli Ordu olduğu üçün daha açıq şeylər yazmaqdan çəkinirəm. 
Bəs Qarabağ qazilərinə, əlillərə münasibət?! Sizcə, bu münasibətlə “vətənpərvər ol”
demək, nə qədər məntiqlidir? Azərbaycan vətəndaşı polisinə, məhkəməsinə güvənə bilmir. 
Hər yerdə rüşvət, korrupsiya Azərbaycan bayrağı altında sifarişli məhkəmə qərarları, 
günahsız vətəndaşların həbsi, işgəncələr, repressiya və s. həyata keçirilir. Bütün bunları 
görən gəncliyə necə vətənpərvərlik təbliğ edək, bunları görən vətəndaşa necə “vətənpərvər 
ol” deyək?! Və ya müəllimi, həkimi rüşvət alan ölkənin vətəndaşına “sən reallıqlara göz
yum da, sev bu vətəni”, deməklə vətənpərvərlik hissi aşılamaq olarmı?! Vətənə, torpağa 
bağlılığı gerçəklər formalaşdırır, yalanlar yox. Avropalılar vətəni ona görə sevmirlər ki, hər 
gün telekanallar “sən vətənpərvər ol” - deyə şüarlar səsləndirilir. Ona görə sevirlər ki, o 
vətənin polisi, məmuru, müəllimi, həkimi - bir sözlə hər kəs, qanunla üzərinə düşən vəzifəni 
yerinə yetirir. Yetirməyib vətəndaşın haqqını yeyirsə, ölkə məhkəməsi dövlətin bayrağı 
altında ədalətli qərar çıxarır. Bax, buna görə də, ölkənin vətəndaşları vətəni canından artıq 
sevirlər. Bilirlər ki, bu vətən onlara sahib çıxır, kimsənin haqqını kimsəyə vermir. 
Azərbaycan televiziya məkanında milli mentalitetimizə yad, mənəvi və əxlaqi 
dəyərlərimizə zidd film, serial və kliplərin çoxluğu da yazı müəllifini ciddi narahat edir, elə
məni də. Amma əgər məhkəmə qanununa zidd qərar çıxarır, seçki saxtalaşdırılır, siyasi 
xəbərlərdə ağ yalanlar deyilir, büdcə talanır, rüşvət, korrupsiya tüğyan edirsə, bütün bu 
qanun pozuntuları milli mentalitetimizə uyğundurmu? Bunları həyata keçirənlər heç onda 
milli mentaliteti düşünmürlərmi? Yoxsa onlar rüşvət alıb, seçki saxtalaşdırıb gecə kanallarda 
film seyr edəndə milli mentalitet yada düşür? Əgər real həyatımız milli mentalitetimizdən bu 
qədər uzaqdırsa, elə efirimiz də belə olmalıdır. Titrlərdə gedən sms-lər də yazı müəllifi 
tərəfindən ciddi tənqid olunur. Məncə, narahat olmağa dəyməz, orada senzor var - bir siyasi 
mesaj göndərin, görün, senzor onu efirə verərmi?
Mən də çox istərdim ki, bizim telekanallar dünyada mövcud standartlara yaxınlaşsın 
- yazıda örnək olan BBC və CNN kimi. Bunun tək yolu var - demokratik və senzorsuz 
sistemə keçid. Hər kəsə və cəmiyyətin bütün problemlərinə açıq bir televiziya siyasəti 
yeritmək - sadalanan problemlərin hamısı məhz bu aspektdə dərhal həllini tapar. 
Hörmətli akademikin “İctimai və humanitar elmlər; zaman kontekstində baxış” 
məqaləsi də əslində hamını narahat edən problemlərdən bəhs edir. Amma təəsüf ki, bu 
yazıda da problem doğuran səbəblərə deyil, daha çox səbəblərin özündən doğan xırda məsələlərə toxunulub. 
İdeologiyasızlığı ciddi bir təhlükə hesab edən yazı müəllifi, bunun inkarçılıq və
keçmişə xəyanət doğurduğunu qeyd edir. İlk növbədə onu qeyd edim ki, ideoloji sistemlər
və dövlətlər, hamısı müəyyən zaman kəsiyindən sonra tarixin arxivinə gömülüb. Harda, 
hansı dövlətdə vahid dövlət ideologiyası formalaşdırılmağa cəhd edilibsə, ya o dövlət çöküb, 
ya da ciddi kataklizmlər dövrü yaşayıb. Hər bir ideologiyanın daşıyıcısı olduğu kimi, onun 
əleyhdarları da var. Bir ideologiya dövlət ideologiyasına çevrilərsə, özündən asılı olmayaraq 
bu ideolojini qəbul etməyən vətəndaşı dövlətin xətt kimi seçdiyi ideologiyaya, demək, həm 
də dövlətə müxalifət yetişdirirsən. Misallar çəkib heç kimi yormaq istəmirəm. Sosialist, 
təriqətçi, dini ideologiyalarla idarə olunan dövlətlər ya dağıdılıb, ya yeni sistemə keçib, ya 
da ciddi problemlər yaşamaqda davam edir. 
Müasir dövlətçiliyin tək ideoloji bazası hüquqdur. Hər bir vətəndaşın dinindən, 
dilindən, cinsindən, sosial vəziyyətindən asılı olmayaraq, hər kəsin haqqını tanıyan hüquqi 
dövlət qurmaq lazımdır, ideoloji dövlət yox. Hüquqi dövlət yaranarsa, orada hər bir 
ideologiyanın daşıyıcısı fikrini ifadə edə, ictimai və siyasi təşkilat qura bilər. Amma dövlətin 
tarixini, hüquq və prinsiplərini dəyişməyə, onu istədiyi formaya salmağa cəhd etməz. 
Hörmətli Ramiz müəllim Azərbaycan dili probleminə də toxunur, KİV-də, canlı 
danışıq dilimizdə olan qüsurlardan danışır. Bu mövqe mənə daha çox təəcüblü görünür. Bu 
gün iqtidar mətbəxində hansı dildə danışırlar?! Nazirlərimizin çoxunun işlətdiyi cümlələrin 
mübtəda-xəbəri bilinmir. Məmurlarımızn əksəriyyəti hələ də rusca düşünür, fikrini 
Azərbaycan dilinə tərcümə edərək çatdırır. İqtidar mənsublarının belə yanaşması ümumi 
fona da təsirsiz ötüşmür, nəticədə həm danışıq, həm də rəsmi səviyyələrdə dilimizdə
qüsurlar formalaşır. Bu gün rus dilində ünsiyyət məmurlar üçün intellekt göstəricisi hesab 
olunur. “... Heç olmasa bir roman, hekayə və ya poema adı çəkmək mümkündürmü ki, o 
cəmiyyətimizdə böyük maraq doğursun? Yaxud Azərbaycan teatrlarında elə bir yeni əsər 
tamaşa qoyulubmu ki, ictimaiyyətin diqqət mərkəzində olsun..”, bu da hörmətli akademikin 
yazısından bir sitatdır. Təbii, hər bir əsər dövrünün problemlərini bədiiləşdirmiş formada 
oxucuya çatdıranda oxunaqlı və yaddaqalan olur. Saray şairlərinin olsa-olsa lirik məzmunda 
yazdığı əsərlər dövrümüzə gəlib çatıb. Nizami, Nəsimi, Füzuli, Vaqif, Zakir, Axundov, 
Mirzə Cəlil, Sabir ona görə sevilib və sevilirlər ki, xalqı narahat edən problemlərdən yazıb, 
hər birinin tənqid etdiyi konkret ünvan olub. Bu gün Azərbaycan yazıçısı, şairi necə tənqid etsin ki, “nə şiş yansın, nə kabab”?! Hər kəs kateqoriyalara bölünüb - bir tərəfdə əməkdar, 
xalq artistləri, prezident təqaüdçüləri, xalq yazıçısı, şairi - onlara yaradılan şərait və
imkanlar, digər tərəfdə isə gerçəyi yazıb da çap etdirə bilməyən, nəticədə heç kəsin oxuya 
bilmədiyi arxivdə yatan roman, povest, poemalar və s. müəllifləri.
Xandəmirovlar, Yusif Sərraclar, Xudayar bəylər, qırmızısaqqal mollalar, 
intelegentlər bu gün də o dövrdəkindən çoxdur - yazsınmı Anar, Elçin, Çingiz Abdullayev, 
Fikrət Qoca, Zakir Fəxri və s.?! Yazsalar ad alıb, özlərinə şərait düzəldə biləcəklərmi?! Bax, 
yeni, oxunaqlı əsərlərin yaranmama səbəbləri bunlardır, hörmətli Ramiz müəllim. Elə teatr 
sahəsində də vəziyyət eynən bu cürdür. 
Uzağa getməyək, sovet dönəmində televiziya tamaşası kimi rəğbət qazanan “Alov”, 
“Atayevlər ailəsi”, “Billur sarayda” və s. kimi tamaşalar niyə yaranmışdı?! Təbii ki, sovet 
cəmiyyətinin problemlərini ekrana daşıdığı üçün. Daşıyaqmı ekranlara bugünkü 
problemləri?! Bu gün ekranda əyri görünən kimlər olacaq, buna dözüm, səbr nümayiş etdirən məmur tapılacaqmı?! Elm sahəsində də vəziyyət acınacaqlıdır. Doğrudan da, elm 
artıq elmlikdən çox, karyerada yüksəlməyə xidmət edən, adını bilmədiyim bir nəsnəyə
çevrilib. Amma bunun da səbəbini müvcud iqtidarın siyasətində axtarmaq lazımdır. Əgər 
universitetlərdə tələbələrə, iş axtaran məzunlara, dərs deyən müəllimlərə, kafedra 
müdirlərinə, dekanlara rektorlara, akademiklərə münasibətdə siyasi mövqe hakim kəsilirsə,
elm inkişaf etməz. Bu sahədə çalışanlar yüksəlməyin yolunu hakimiyyətə yaxın olmaqda 
görür, elmi nailiyyətlərdə yox. Bir məmləkətdə akademiyanın müxbir üzvü olmayan siyasi 
mövqeyə görə birbaşa akademik olursa, sonradan onun akademikliyi də siyasi mövqeyə görə
əlindən alınırsa, bütün universitet rektorları, hətta bələdiyyə seçkilərində hakim partiyanın 
MSK-da səlahiyyətli nümayəndəsi təyin edilirsə, bütün dekanlar seçkilərdə tələbəni seçkiyə
kimə səs vermək hədəsi ilə təhdid elirsə, seçki komissiyalarında saxtakarlığın başında orta 
məktəb müəllimləri durursa, tələbədən, şagirddən rüşvət alınırsa, işə götürərkən testdən ən 
yüksək bal toplayan “müsabiqə”dən keçmirsə, əsl elmin dəyəri nədədir?! Aşağıdan yuxarı 
dırmanmağın yolunun nədə olduğunu hamı görərkən, qiyməti bir qara qəpiklə
dəyərləndirilməyən elmlə kim məşğul olmalıdır və niyə?!
Yazımı bəlkə bir az emosional yazdım. Amma gerçəkliyi əks etdirdiyinə heç bir 
şübhəm yoxdur. Mənim baxdığım pəncərədən Azərbaycan, təəssüf ki, belə görünür. Bəlkə
səhv görürəm, ola bilər. Hər halda, düşünməyə və polemikaya dəyər. İnanıram ki, 
sadaladığım problemlər çox hörməli Ramiz Mehdiyevin də diqqətini cəlb edəcək və çıxış 
yollarının tapılmasına çalışacaq. 
Sentyabr 2009-cu il

Siyaset.info